CUMHURİYET’İN TARİHSEL MEŞRUİYETİ VE REVİZYONİST MİTOLOJİ: ATATÜRK VE ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNE YÖNELİK İTHAMLARIN TESPİT VE TAHLİLİ

Giriş: Tarihsel Hakikat ve Kutuplaştırıcı Mitoslar

Tarih metinleri, geçmişin tarafsız vesikaları ile geleceğe bırakılan entelektüel mirasın buluşma noktasıdır. Türk modernleşmesi ve Osmanlı Devleti’nin enkazı üzerinde yükselen Türkiye Cumhuriyeti, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde muazzam bir askeri, siyasi ve kültürel metamorfozun sahnesi olmuştur. Birinci Dünya Savaşı’nın yıkıntıları arasından sıyrılan Anadolu halkı, Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde yalnızca sömürgeci güçlere karşı bir varoluş savaşı vermemiş; aynı zamanda çağdaş dünyada bağımsız bir özge kimlik kazanmanın temellerini atmıştır.

Ne var ki, tarihsel süreçlerin doğasındaki karmaşıklık, ideolojik saiklerle basitleştirilmeye ve çarpıtılmaya son derece elverişlidir. Türkiye’de özellikle 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren serpilip büyüyen bazı revizyonist çevrelerce (başta Kadir Mısıroğlu olmak üzere) Cumhuriyet’in kurucu kadrosunu hedef alan sistematik bir külliyat oluşturmuşlardır. Akli ve bilimsel metodolojiden uzak, retorik ve mistik bir üslupla beslenen bu popülist söylem; dönemin jeopolitik mecburiyetlerini yok sayarak halkın dini ve milli hassasiyetlerini manipüle etme yoluna gitmiştir. Söz konusu figürlerin ürettiği mitoloji, belgeye dayalı tarihsel hakikatlerin yerini kulaktan dolma tevatürlere bıraktığı ölçüde toplumsal bellek üzerinde tahripkar etkiler yaratmaktadır.

1. Din, Devlet ve Islahat: İthamlar ve Tersine Belgeler

Söylemsel revizyonizmin en sık müracaat ettiği ajitasyon mecrası, Erken Cumhuriyet Dönemi’nin din politikaları ve Mustafa Kemal Atatürk'ün şahsi biyografisine dair üretilen spekülasyonlardır.

1.1. Kurumsal Din Hizmetleri ve "Hak Dini Kur’an Dili"

Tarihsel vesikalar incelendiğinde görülecektir ki; Cumhuriyet yönetimi dini ortadan kaldırmayı değil, dini hurafelerden ve siyasi nüfuz mücadelelerinden arındırarak kamusal alanda doğru ve sahih bir temele oturtmayı hedeflemiştir. 3 Mart 1924 tarihinde Şer'iye ve Evkaf Vekaleti’nin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurulması, dini hizmetlerin kurumsal bir devlet güvencesine alınmasını sağlamıştır.

Bunun da ötesinde, TBMM’nin 1925 yılı bütçe görüşmelerinde bizzat verilen ödenekle, İslam dini kaynaklarının Türkçeye kazandırılması kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda:

• Ahmediye ve tefsir geleneğinin en saygın isimlerinden Elmalılı Hamdi Yazır’a, ilmi derinliği bugün dahi kabul gören 9 ciltlik "Hak Dini Kur'an Dili" tefsiri hazırlatılmıştır [12].
• Hadis Külliyatı alanında ise Babanzâde Ahmed Naim ve Kamil Miras tarafından "Sahihi Buhari Muktezası ve Tecrid-i Sarih Tercemesi" hazırlanarak Diyanet eliyle basılmıştır [3].

Kendi bütçesinden tefsir ve hadis çevirisi finanse eden, halkın Kur'an’ı kendi dilinde idrak etmesini hedefleyen bir devlet aklını "din düşmanlığı" ile itham etmek, tarihsel gerçekliklerle bağdaşmamaktadır.

1.2. Soy Ağacı ve Nesep Spekülasyonları

Atatürk’ün doğduğu Selanik kenti bahane edilerek ortaya atılan "Sabetaycı" veya "soy kütüğü meşhul" iddiaları tamamen mesnetsiz birer şayiadır. Genelkurmay Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Başkanlığı bünyesindeki Osmanlı nüfus kütükleri incelendiğinde; Mustafa Kemal Paşa’nın baba tarafının Aydın/Söke bölgesinden Rumeli’ye (Makedonya/Kocacık) iskân edilen Kocacık Yörükleri (Kızıloğuzlar) boyuna; ana tarafının ise Konya/Karaman civarından Rumeli’ye göç eden Naldöken Yörükleri soyuna mensup olduğu şüpheye yer bırakmayacak biçimde tescillidir [1, 5].

1.3. Masonluk İddiaları ve Locaların Kapatılması Gerçeği

Revizyonist çevrelerin Mustafa Kemal Paşa’nın şahsına yönelttiği kurgulardan bir diğeri de Onun "Mason localarına üye olduğu" veya "Batılı güçlerin desteğini almak adına Masonlukla iş birliği yaptığı" yönündeki tevatürdür.

Osmanlı Devleti'nin son döneminde, Selanik başta olmak üzere Rumeli'deki Mason locaları, İkinci Abdülhamid rejiminin hafiye takibinden kaçmak isteyen İttihat ve Terakki Cemiyeti mensupları tarafından gizli toplanma mekanı olarak kullanılmıştır. Mustafa Kemal Paşa da genç bir subay olarak İttihat ve Terakki ile temasları çerçevesinde bu ortamlarda bulunmuş, ancak hiçbir zaman bir locaya inisye olarak (üye kaydı yapılarak) Masonluk bünyesine dahil olmamıştır [7].

Mustafa Kemal Atatürk’ün Masonluğa bakışını ve tavrını net bir şekilde ortaya koyan tarihsel vesika, 1935 yılında Türkiye’deki tüm Mason localarının faaliyetlerine son verilmesidir:

• Atatürk’ün talimatı ve İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’nın takibiyle 10 Ekim 1935’te Türkiye’deki Mason locaları kendilerini feshetmek zorunda kalmış, bütün gayrimenkullerini ve mal varlıklarını Halkevleri’ne devretmişlerdir [9].

Locaların kapatılma gerekçesi; Cumhuriyet’in milli egemenlik, tam bağımsızlık ve halkçılık ilkeleriyle çelişen, kökü dışarıda ve gizlilik esasına dayanan her türlü yapılanmanın ilga edilmesi iradesidir.

Mason localarını kapatan, mal varlıklarını devlete devrettiren ve "kökü dışarıda cemiyetlere" izin vermeyen bir kurucu lideri "Mason olmakla" itham etmek, tarihsel vesikalar ve 1935 kararları karşısında tamamen temelsiz bir iddiadır.

2. Samsun'a Çıkış ve Saray'ın Tutumu: Millî Mücadele’nin Meşruiyeti

Popülist tarih anlatılarında sıkça dile getirilen bir diğer iddia, Sultan VI. Mehmed Vahdettin’in Mustafa Kemal Paşa’yı "Anadolu’da Milli Mücadele’yi örgütlesin ve devleti kurtarsın diye gizli görevle ve çuvallar dolusu altınla Samsun’a gönderdiği" tezidir.

2.1. Görevin Niteliği ve Resmî Belgeler

Mustafa Kemal Paşa’nın 30 Nisan 1919 tarihli resmî tayin kararnamesindeki görevi 9. Ordu Müfettişliği’dir. Görev talimatnamesinin ana ekseni; Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesini bahane ederek Samsun ve çevresini işgal etmekle tehdit eden İngilizlerin talebi doğrultusunda, Karadeniz’deki Türk-Rum çatışmalarını yatıştırmak, Türklerin elindeki silah ve mühimmatı toplamaktır [2].

2.2. Saray ve Harbiye Nezareti ile Yol Ayrımı

Mustafa Kemal Paşa Samsun’a ayak bastıktan hemen sonra, resmi talimatların aksine bölgedeki milli direniş unsurlarını birleştirmeye başlamıştır. 22 Haziran 1919’da yayımlanan Amasya Genelgesi ile "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir... Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" fermanı ilan edildiğinde, İstanbul Hükümeti ile köprüler atılmıştır [2].

Nitekim İstanbul Hükümeti 8/9 Temmuz 1919 gecesi Mustafa Kemal’in resmi görevine son vermiş; bunun üzerine Paşa, sine-i millete dönerek askerlik mesleğinden istifa etmiştir. Sonrasında Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi’nin Kuva-yı Milliye aleyhine çıkardığı ölüm fetvası ve İstanbul Nemrut Mustafa Paşa Divan-ı Harbî’nin Mustafa Kemal ve arkadaşları hakkında verdiği idam kararı, Saray’ın Milli Mücadele’ye bakışının sarih vesikalarıdır [4, 6].

3. Lozan Diplomasisi ve Ege Adaları Mitolojisi

Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923), revizyonist söylemde sıklıkla bir "hezimet" veya "gizli maddelerle prangalanmış bir teslimiyet" olarak resmedilmektedir.

3.1. Ege Adalarının Hukuki ve Fiili Statüsü

Kamuoyunda Ege Adalarının Lozan’da İsmet Paşa tarafından Yunanistan’a verildiği iddiası, vahim bir kronoloji hatasına veya kasti bir saptırmaya dayanmaktadır:

• Kuzeydoğu Ege Adaları (Midilli, Sakız, Susam vb.): 1912-1913 Balkan Savaşları sırasında Osmanlı donanmasının yetersizliği nedeniyle Yunanistan tarafından fiilen işgal edilmiş; 13 Şubat 1914 Altı Büyük Devlet kararıyla Yunanistan’a bırakılmıştır [7].
• On İki Ada (Rodos, İstanköy vb.): 1911-1912 Trablusgarp Savaşı neticesinde imzalanan Uşi (Ouchy) Antlaşması ile geçici olarak İtalya’ya devredilmiş, ancak Osmanlı Devleti’nin adaları geri alacak askeri gücü olmaması sebebiyle İtalyan işgali kalıcı hale gelmiştir [7].

Lozan Antlaşması, Osmanlı’nın fiilen ve hukuken yıllar önce kaybettiği toprakların mevcut statüsünü diplomasi zemininde tescil etmekten ibarettir [7, 8].

3.2. "Gizli Maddeler" ve 2023 Şehir Efsanesi

Lozan Antlaşması, Birleşmiş Milletler’in öncülü olan Milletler Cemiyeti (League of Nations) antlaşmalar serisi bünyesinde açık metin olarak yayımlanmıştır [8]. Uluslararası hukukta devletlerarası antlaşmaların gizli maddeler barındırması veya belirli bir yıl sınırlamasına (örneğin 100 yıl) tabi tutulması gibi bir kural yoktur. Lozan Antlaşması metni tamamen kamuya açık olup, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ve Doğu Trakya ile Anadolu üzerindeki tam egemenliğini dünyaya kabul ettiren kurucu belgedir [8, 11].

4. Bir Diplomasi ve Jeopolitik Düğüm: Musul ve Kerkük Meselesi

Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü’ye yöneltilen ithamların en sivri uçlarından biri de zengin petrol yataklarına sahip Musul Vilayeti’nin (Musul, Kerkük, Erbil) İngilizlere "satıldığı" iddiasıdır.

4.1. Mondros İhlali ve İngiliz İşgali

Musul, 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi imzalandığı anda Ali İhsan Sabis Paşa komutasındaki 6. Osmanlı Ordusu’nun kontrolündeydi. İngiliz Kuvvetleri, ateşkes şartlarını hiçe sayarak 8-15 Kasım 1918 tarihleri arasında şehri işgal etmiştir. Dolayısıyla Musul, Cumhuriyet devrinde değil, Osmanlı’nın çöküş döneminde askeri baskı altında işgal edilmiştir [10].

4.2. Lozan ve Sonrası Askerî/Diplomatik Mücadele

İsmet Paşa, Lozan’da Musul’un Misak-ı Millî sınırları dâhilinde olduğunu, etnik bakımdan Türk ve Kürt nüfusun çoğunlukta bulunduğunu belirterek bir plebisit (halk oylaması) yapılmasını şart koşmuştur. Ancak bölgedeki petrol hegemonyasını kaybetmek istemeyen İngiltere, halk oylamasını kesin dille reddetmiştir. Konferansın tıkanması üzerine konu ikili görüşmelere ertelenmiştir [10].

Türkiye bu süreçte edilgen kalmamış; Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla Yarbay Özdemir Bey (Ali Şefik) komutasındaki milis güçler bölgeye sevk edilmiş ve Derbent Muharebesi’nde İngiliz birlikleri hezimete uğratılmıştır [10]. Ancak İngilizlerin ezici hava gücü ve bölgesel aşiretleri kışkırtması sonucu askeri harekat sınırlı kalmıştır [10].

4.3. İç İsyanlar ve 1926 Ankara Antlaşması

Türkiye 1924-1925 yıllarında Musul sınırına ciddi yığınaklar yaparken, İngiliz istihbaratının da müdahil olduğu 1924 Nesturi Ayaklanması ve 1925 Şeyh Sait İsyanı patlak vermiştir. Yeni kurulan ve henüz ordusunu ve ekonomisini toparlayamamış olan genç Cumhuriyet, Doğu Anadolu’yu tehdit eden bu geniş çaplı isyanları bastırmak için asker gücünü iç güvenliğe kaydırmak zorunda kalmıştır [9, 10].

İki ateş arasında kalan, donanması olmayan ve İngiltere ile yeni bir genel savaşı göze alamayan Türkiye; Milletler Cemiyeti’nin (Brüksel Hattı) İngiltere lehine verdiği taraflı karar neticesinde, 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması’nı imzalamak zorunda kalmıştır. Antlaşmayla Musul Irak’a bırakılmış, ancak petrol gelirlerinin %10’unun 25 yıl süreyle Türkiye’ye ödenmesi hükme bağlanmıştır [9, 11].

4.4. "Sultan II. Abdülhamid’in Şahsi Mülkü" İddiası

Musul petrollerinin II. Abdülhamid’in şahsi mülkü (Mülk-ü Şahane/Emlâk-ı Hümayun) olduğu ve Cumhuriyet’in bu tapuları talep etmediği tezine gelince: 1909 yılında II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinin ardından çıkarılan kanunlarla söz konusu taşınmazlar zaten Maliye Hazinesi’ne (devlete) devredilmiştir. Ayrıca Birinci Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası hukuk düzeninde ve Uluslararası Lahey Adalet Divanı nezdinde Hanedan üyelerinin açtığı tüm mülkiyet davaları reddedilmiştir.

Sonuç: Dönemin Şartları ve Tarihsel Gerçeklik

Kadir Mısıroğlu ve takipçilerinin Atatürk ve Erken Cumhuriyet kadrolarına yönelik geliştirdiği eleştiri bagajı; metot olarak belgesel dayanaktan yoksun, içerik olarak ise ideolojik rövanşizm duygusuyla maluldür.

Tarihsel olaylar, meydana geldikleri dönemin jeopolitik dengeleri, ekonomik imkânları ve askeri güç parametreleri ışığında değerlendirilmelidir. Yıkılmış bir imparatorluğun enkazı üzerinde, Sevr gibi bir idam fermanını yırtarak kurulan Türkiye Cumhuriyeti; devrimlerini din düşmanlığı üzerine değil, aklın ve bilimin rehberliğinde bir varoluş üzerine bina etmiştir. Lozan’da elde edilen diplomatik zafer, kapatılan Mason locaları ve Musul meselesinde karşı karşıya kalınan acı jeopolitik sınırlar, hayalperest komplo teorileriyle değil; bağımsızlık mücadelesi veren genç bir devletin imkân ve kabiliyet sınırlarıyla izah edilebilir.

Gerçek tarih; mitlerin ve hurafe söylemlerinin gölgesinden sıyrılıp, arşivlerin ve nesnel belgelerin aydınlığına çıktığı zaman görünür kılınacaktır.